Gıda fiyatları dört yılda maliyet artışı ve arz kısıtıyla yükseldi
Gıda fiyatları dört yılda maliyet artışı ve arz kısıtıyla yükseldi; yaşanan bu ekonomik tablo, temel tüketim ürünlerine erişimi zorlaştırırken piyasadaki dengelerin yeniden kurulması ihtiyacını gözler önüne seriyor.
FAO Gıda Fiyat Endeksi eylül ayında 136 puana ulaştı
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yayımlanan verilere göre, uluslararası gıda fiyatlarını izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi, eylül ayında ağustos ayına kıyasla yüzde 1,5 oranında artış göstererek 136 puan seviyesine yükseldi. Bu veri, endeksin Kasım 2022 döneminden bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştığını ortaya koymaktadır.
Küresel gıda fiyatlarındaki bu yükseliş eğilimi, özellikle lojistik ağlarında yaşanan aksaklıklar ve elverişsiz hava koşullarının arz üzerindeki baskıyı artırmasıyla hız kazandı. Endeks değeri, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından Mart 2022’de ulaşılan tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 14,3 altında seyretse de geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,8’lik bir artışa işaret ediyor.
Tahıl piyasasında fiyatlar ve üretim tahminleri
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 5,1 oranında artış kaydetti. Karadeniz bölgesindeki lojistik kısıtlamalar ve Kuzey Amerika’nın belirli bölgelerinde ekim dönemi öncesinde görülen kuraklık, buğday fiyatlarının yüzde 6,3, mısır fiyatlarının ise yüzde 5,6 oranında yükselmesine neden oldu.
Kuruluş, 2026 yılı küresel tahıl üretimi tahminini önceki yıla göre yüzde 2,1 azaltarak 2 milyar 979 milyon tona çekti. Bu düşüşe rağmen söz konusu miktar, tarih boyunca kaydedilen en yüksek ikinci hasat verisi olma özelliğini korumaktadır. Öte yandan küresel tahıl ticaretinin, nakliye güzergahlarındaki sınırlamalar nedeniyle bir önceki sezona göre yüzde 3,5 gerileyerek 505,8 milyon tona düşmesi beklenmektedir.
Bitkisel yağlar ve şeker fiyatlarındaki değişimler
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Güneydoğu Asya’daki kuraklığın palm yağı üretimine olan olumsuz etkisi ve küresel ithalat talebinin yüksek seyretmesi sonucu eylül ayında yüzde 0,9 oranında arttı. Et kategorisinde ise tam tersi bir durum gözlendi; FAO Et Fiyat Endeksi, yüksek arz ve tavuk ile domuz eti fiyatlarındaki gerileme nedeniyle yüzde 1,1 düştü.
Eylül ayının en dikkat çekici artışı ise yüzde 6,1 ile şeker fiyatlarında yaşandı. FAO Şeker Fiyat Endeksi’ndeki bu yükselişte, 2026/27 sezonunda küresel arzın azalacağı beklentisi etkili oldu. Tayland’daki düşük üretim öngörüsü, Hindistan’daki zayıf muson yağışları ve güçlenen El Nino koşulları fiyatları yukarı yönlü baskılayan temel unsurlar olarak öne çıktı.
Süt ürünleri ve lojistik baskılar
FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, eylül ayında yüzde 0,1 oranında sınırlı bir düşüş gösterdi. Peynir fiyatlarındaki aşağı yönlü hareket, süt tozu fiyatlarındaki yükselişi dengelerken, tereyağı fiyatlarında herhangi bir değişim kaydedilmedi. Bu tablo, genel gıda emtiaları üzerindeki baskının devam ettiğini gösteriyor.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz’deki ulaşım sorunlarının iklim kaynaklı şoklarla birleştiğine dikkat çekti. Torero, bu durumun enerji, taşımacılık ve temel gıda emtiaları üzerindeki maliyet baskısını artırdığını belirtti. ABD’den gelen güçlü talep Brezilya’daki sığır eti fiyatlarını desteklerken, Avrupa Birliği’nde şeker pancarı ekim alanlarının daralması da şeker fiyatlarındaki yükselişi destekleyen unsurlar arasında yer aldı.
