eROSITA verileri, Güneş Sistemi’ni Centaurus’a bağlayan yıldızlararası tüneli ortaya koydu
eROSITA verileri, Güneş Sistemi’nin içinde bulunduğu Yerel Sıcak Kabarcık’ın izole bir yapı olmadığını; Centaurus ve Canis Major takımyıldızlarına uzanan sıcak gaz kanallarıyla galaksinin daha geniş bir ağına bağlandığını ortaya koydu. Bulgular, Almanya’daki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü (MPE) liderliğindeki ekibin Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan çalışmasına dayanıyor.
Çalışma neyi gösteriyor
Güneş Sistemi’nin, yaklaşık 300 ışık yılı genişliğinde, düşük yoğunluklu ve milyon derecelik plazmayla dolu bir bölge olan Yerel Sıcak Kabarcık (Local Hot Bubble) içinde bulunduğu uzun süredir biliniyordu. Yapının, geçmişteki süpernova patlamalarının çevredeki yıldızlararası gazı ısıtmasıyla oluştuğu kabul ediliyor.
MPE araştırmacısı Michael C. H. Yeung önderliğindeki ekip, eROSITA X-ışını teleskobunun ilk tüm gökyüzü taramasından elde edilen yumuşak X-ışını verilerini, önceki ROSAT uydusunun ölçümleriyle birleştirdi. Gökyüzünü yaklaşık 2.000 bölgeye ayıran araştırmacılar her bölgenin spektrumunu ayrı ayrı analiz etti. Çalışmada ayrıca HI4PI ve Planck taramalarından elde edilen nötr hidrojen ve toz verileri kullanıldı.
Analiz, kabarcık içinde belirgin bir sıcaklık farkı ortaya çıkardı. MPE açıklamasına göre Galaktik güney yarımküresinin ortalama plazma sıcaklığı 122 eV (yaklaşık 1,4 milyon derece) iken, kuzey yarımküresinde bu değer 101 eV (yaklaşık 1,2 milyon derece) olarak ölçüldü.
Centaurus yönündeki tünel
Çalışmanın temel bulgusu, Centaurus takımyıldızı yönünde uzanan ve daha önce bu netlikte tespit edilememiş bir sıcak gaz kanalı oldu. Araştırmacılar bu yapıyı, Yerel Sıcak Kabarcık ile komşu bir süperkabarcık arasındaki bağlantı olarak yorumluyor.
Çalışmanın ortak yazarlarından Michael Freyberg, MPE açıklamasında “Bilmediğimiz şey, daha soğuk yıldızlararası ortamda bir boşluk açan Centaurus yönündeki yıldızlararası tünelin varlığıydı” ifadesini kullandı. Freyberg, kanalın bu kadar belirgin görünmesini eROSITA’nın ROSAT’a kıyasla artırılmış hassasiyetine ve farklı tarama yöntemine bağladı. ROSAT
İkinci bir kanal, Canis Major takımyıldızı yönünde uzanıyor. Daha önce de bilinen bu yapı, Yerel Sıcak Kabarcık’ı yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıktaki Gum Bulutsusu’na ya da GSH238+00+09 adlı başka bir süperkabarcığa bağlıyor olabilir.
“Süperkabarcık ağı” hipotezi
Yıldızlararası ortamda süpernova patlamaları ve genç yıldız rüzgârlarıyla şekillenmiş, birbirine bağlı sıcak gaz kanallarından oluşan bir ağ bulunduğu fikri 1970’lerden beri tartışılıyor. Ancak yüksek çözünürlüklü X-ışını haritalama araçlarının sınırlı olması nedeniyle hipotez uzun süre doğrulanamamıştı.
Yeung ve ekibine göre Centaurus tüneli, galaksi genelinde yıldız geri beslemesiyle ayakta tutulan daha geniş bir sıcak yıldızlararası ortam ağının yerel bir örneği olabilir. Araştırmacılar, çalışmayı tamamlayan etkileşimli bir 3 boyutlu Güneş komşuluğu modeli de hazırladı; modelde bilinen süpernova kalıntıları, süperkabarcıklar ve toz dağılımları birlikte gösteriliyor.
eROSITA, Spectrum-Roentgen-Gamma (SRG) uzay aracında konuşlandırılmış, Almanya ve Rusya iş birliğiyle geliştirilmiş bir X-ışını teleskobu. Ekibin bir sonraki adımı, kabarcığın doğu galaktik yarımküresine ait verilerin analizini tamamlamak.
